Pandemie

Recent was er weer zo’n film in de zalen over een wereldwijde epidemie. Die films hebben bijna allemaal hetzelfde script: een klein team van wetenschappers en/of helden overleeft het ergste en komt uiteindelijk met een vaccin voor de ziekte op de proppen dat de mensheid van de ondergang redt. Bij menig spelfanaat zal dit concept niet alleen refereren naar tientallen films, maar ook naar één van de beste coöperatieve bordspelen tot nog toe: Pandemie!

In Pandemie zullen 2 tot 4 spelers samen moeten werken om maar liefst 4 uitbrekende epidemieën -weergegeven door blokjes in 4 verschillende kleuren- onder controle te houden tot er voor elk van de ziektes een vaccin kan worden ontwikkeld. Elke speler neemt de rol van een specialist op zich. Er is een verpleger, een opzichter, een arts, een onderzoeker en een coördinator. Elk heeft zijn eigen special gave. Het spel speelt op een wereldkaart waar 48 steden op aangeduid staan, verspreid over de continenten. 9 van deze steden zijn bij aanvang van het spel al in mindere of meerdere mate besmet. Dit wordt weergegeven door 1, 2 of 3 blokjes van een kleur naast de stad. De spelers beginnen elk met een aantal spelerskaarten in de hand. Op deze kaarten staat telkens een stad in een bepaalde kleur. De kaart stelt een subsidie voor die deze stad vrijgeeft voor het bestrijden van de pandemie. De spelers zullen ze voor verschillende dingen kunnen inwisselen, maar het belangrijkste zal het ontwikkelen van een vaccin voor een bepaalde ziekte/kleur zijn. Kan een speler namelijk 5 kaarten van dezelfde kleur wisselen in een onderzoekscentrum, dan ontwikkelt hij een vaccin om de ziekte van die kleur te genezen. Slagen de spelers er samen in om voor elk van de 4 ziekten een vaccin te ontwikkelen, dan winnen ze het spel.

Op zich lijkt Pandemie redelijk eenvoudig. In de eerste fase spendeert een speler 4 actiepunten om van stad naar stad te reizen, de bewoners van deze steden te genezen, kaarten te wisselen met andere spelers, of een vaccin te ontwikkelen. Met 4 acties kan je wel wat doen, maar lang niet al het nodige. Goed nadenken, overleggen en prioriteiten stellen is dus belangrijk. Bovendien kunnen de subsidiekaarten afgelegd worden om snel van of naar de stad op de subsidiekaart te reizen. Dit gebruikt wel een belangrijke kaart op die nodig kan zijn voor het maken van het vaccin, later in het spel. Na de actiefase trekt de huidige speler 2 nieuwe subsidiekaarten om zijn hand aan te vullen. Er is echter een handlimiet van 7 kaarten. Hamsteren is er dus niet bij. Je moet op tijd je kaarten nuttig gebruiken of doorgeven aan je medespelers, anders moet je de kaarten ongebruikt afleggen. Helaas moeten voor dat doorgeven de pionnen van beide spelers zich in dezelfde stad bevinden en moet deze stad ook nog eens de stad zijn die op de kaart staat die men wenst door te geven. Goed afspreken met je medespelers over de te nemen acties is dus andermaal uiterst belangrijk. Als de stapel met subsidiekaarten op raakt voor de spelers de 4 vaccins hebben ontwikkeld, verliezen ze het spel. In de 3e en laatste fase worden er nieuwe steden besmet met 1 extra blokje. Daartoe trekt de huidige speler een aantal kaarten van de besmettingsstapel. In de steden die vermeld staan op deze kaarten, wordt 1 ziekteblokje van de afgebeelde kleur bijgelegd. Lagen er al 3 blokjes in deze stad omdat de spelers nagelaten hebben deze tijdig te gaan genezen, dan volgt er een uitbraak. De ziekte slaat dan over naar alle omringende steden en de marker op het spoor van besmettingsuitbraken wordt met 1 verhoogd. Komt deze marker op 8, dan verliezen de spelers eveneens het spel.

En dan nu het geniale deel van Pandemie: in de stapel subsidiekaarten waarvan de spelers in fase 2 hun hand aanvullen, zitten een aantal epidemiekaarten. Dit aantal is afhankelijk van de gekozen moeilijkheidsgraad. Hoe dan ook, als je een epidemiekaart trekt, wordt alles meteen nog een beetje erger. Je zult namelijk 3 dingen moeten doen: ten eerste verhoog je de besmettingsgraad die bepaalt hoeveel kaarten je aan het einde van je beurt dient te trekken om steden met een blokje extra te besmetten. Vervolgens trek je de onderste kaart van de besmettingsstapel en besmet je deze stad meteen met maar liefst 3 blokjes. Ten slotte verhoog je de ernst van de besmetting. Dit betekent dat je de kaarten van de aflegstapel van de besmettingsstapel schudt en terug bovenop de stapel met besmettingskaarten legt. Zodoende komen alle steden die sinds de laatste epidemiekaart besmet werden opnieuw boven op de besmettingsstapel te liggen. Ze kunnen dus opnieuw getrokken en dus extra besmet worden aan het eind van een speler zijn beurt. Als je in deze steden de ziekten dus niet snel behandelt en de besmettingsgraad verlaagt, dreigt er een uitbraak. Als deze steden dicht bij elkaar liggen kan een uitbraak zelfs een hele keten aan uitbraken veroorzaken. Een stad met 3 blokjes die immers besmet raakt, infecteert alle omliggende steden met 1 blokje. Had één van die omliggende steden al 3 blokjes in dezelfde kleur, dan volgt er dus een nieuwe uitbraak en worden ook de aangrenzende steden van deze tweede stad besmet, enzovoort.  Een beetje onthouden welke steden recent besmet en behandeld werden, kan dus zeker wel het ergste helpen voorkomen.

Gelukkig zitten er niet alleen epidemiekaarten, maar ook gunstige gebeurteniskaarten in de subsidiekaartenstapel. Deze laten een speler eenmalig een uitzonderlijke handeling toe. Deze kaarten zijn vaak bijzonder cruciaal en kunnen maar best voor de ergste momenten achter de hand gehouden worden.

Misschien komt al dat besmetten en kaarten trekken wat verwarrend over, maar eens je door hebt hoe het spelmechanisme van Pandemie werkt, loopt het als een trein. In geen tijd ben je er mee weg en speel je op ongeveer een uur een spelletje Pandemie. Geniaal is ook hoe het spelmechanisme een soort versnelling ingebouwd kreeg. Door het geleidelijk aan verhogen van het aantal te besmetten steden aan het einde van iedere speler zijn beurt, wordt het spel alsmaar moeilijker en werkt op die manier echt naar een climax toe. Bovendien kan je zelf de moeilijkheidsgraad van het spel (nog eens) bepalen (ook). Dit zorgt voor telkens weer een nieuwe uitdaging. Er dient wel opgemerkt dat het spel met minder spelers iets gemakkelijker te winnen is. Bij 4 spelers lijkt er al eens een actiepunt verloren te gaan en haalt het spel de spelers dus nog sneller in. Het is op zich ook een kaartspel, dus een beetje pech met de kaarten kan het nog wat moeilijker maken. Voor de goede planners valt er echter heel wat te voorzien en te omzeilen.

Qua artwork doet de doos met haar plakkaatverfprent wat gedateerd aan. Het lijkt op een speldoos uit de jaren '70. Maar dat is niet echt een minpunt. Het spelmateriaal is degelijk en verzorgd, dat is wat telt. De stijl is een persoonlijke appreciatie. Het enige geldige punt van kritiek dat we hebben op Pandemie is dat de leidersrol niet geneutraliseerd kan worden. Heb je één bazige speler die de andere gedweeë medespelers commandeert waar wat te gaan doen op het bord, dan is er voor die andere spelers niet veel aan. Zijn de spelers echter mondig genoeg om hun visie op de situatie uit de doeken te doen, hun acties te argumenteren en mogelijk de andere spelers te inspireren om hun gekozen strategie te volgen, dan heeft de hele spelersgroep aan Pandemie absoluut een toptijd. Het euforische (eenheids)gevoel dat een groep heeft op het moment dat ze nog net op tijd dat laatste vaccin kan ontwikkelen, is de 35 euro voor deze speeldoos meer dan waard. Het collectieve gevoel van teleurstelling en verslagenheid als het net niet lukt, is dat zeker ook, want iedereen is er dan rotsvast van overtuigd dat het volgende keer zeker wel lukt! Lukt het inderdaad, dan stijgt het hun naar het hoofd en willen ze meteen nog eens proberen op de volgende moeilijkheidsgraad! Zo besmettelijk is Pandemie!